ضرورت دستنوشته برای سخنران

یکی از چالش هایی که بسیاری از سخنرانان ممکن است با آن روبرو شوند، فراموش کردن حداقل بخشی از صحبتی است که برای ارائه ی خود آماده کرده بودند.
به همین دلیل یکی از سوال هایی که همیشه ذهن دانشجویان سخنرانی را به خود مشغول می کند، این است که آیا باید مطالبی که می خواهیم بیان کنیم را حفظ کنیم؟؟ یا باید به صورت یک متن بنویسیم و همراه خود داشته باشیم؟؟ کدام بهتر است؟

در این مقاله می خواهیم گرد این موضوع، دقایقی کوتاه همراه هم باشیم.

دستنوشته یا قدرت حافظه

در مقاله ی «سخنرانی دقیقا یعنی چه؟» بیان کردیم که سخنرانی یک تعامل است. یک فرایند پویا و زنده است. نباید توجه شما فقط روی محتوایتان باشد. باید به موارد دیگری هم توجه ویژه داشته باشید. باید بدانید که نویزها و خرابکارهای زیادی وجود دارند که به هر نحو ممکن می خواهند سخنرانی شما را دستکاری کنند. از جذابیت آن کم کنند و شخصیت شما را زیر سوال ببرند. (اما شما که نباید اجازه دهید.)
مثل: دمای محیط، تلفن همراه مخاطبان، سیستم صوتی، فکر و خیالات مخاطبان، صداهای محیطی و…
لطفا به شکل زیر دقت کنید:

همانطور که در تصویر بالا می بینید، در فرآیند سخنرانی فقط شما (سخنران) و مخاطبان نیستید!! شما باید بتوانید در لحظه اتفاقات و جریانات متفاوتی را مدیریت کنید. شما به عنوان یک سخنران خوب و شایسته باید بتوانید احساسات مخاطبانتان را حدس بزنید. فکرشان را حدس بزنید. باید با نگاه به چهره هایشان متوجه شوید که از مبحث عبور کنید یا آن را بیشتر توضیح دهید. باید متوجه شوید که الآن خسته اند و قبل از ادامه دادن مطلبتان، نیاز به یک فعالیت عملی (علمی نخوانید؛ معمولا ذهنمان عملی را با علمی اشتباه می گیرد) دارند؛ یا می توانید به صحبت ادامه دهید و …

می بینید چه جریانات متفاوتی در حین سخنرانی شما اتفاق می افتد؟ حالا فرض کنید که شما در این میان بخواهید روی یادآوری مطلبتان هم تمرکز کنید. مگر چقدر تمرکز دارید؟؟ تمرکز انسان محدود است. من این را بارها و بارها در کارگاه ها و سمینارهایم به افراد متفاوتی ثابت کرده ام. نمی توانیم همزمان روی دو موضوع به صورت آگاهانه تمرکز کنیم.
فقط زمانی می توانیم روی دو موضوع تمرکز کنیم که یکی از آن ها را به علت تکرار و تمرین زیاد به ناخودآگاه خود سپرده باشیم. (در این صورت در اصل داریم روی یک موضوع تمرکز می گذاریم.)
مثل زمانی که همزمان هم رانندگی می کنیم و هم با تلفن صحبت می کنیم. در این صورت تمرکز ما روی صحبت است و دیگر به تعویض دنده یا مسیر توجه خاصی نداریم. (شاید برایتان پیش آمده باشد زمانی که فکرتان خیلی مشغول بوده و ناگهان به خود آمده اید و گفته اید که من چرا از این مسیر دارم می روم!! خخخخخ)

پس شدیدا توصیه می کنم که بیهوده بخشی از ذهن خود را به حفظ و بخاطر سپاری مطالبتان اختصاص ندهید و حتما دستنوشته ای داشته باشید. حتما تا الآن متوجه شده اید که در حال گفتن این موضوع به شما هستم که:

چرا باید دستنوشته داشته باشیم؟

پس اولین دلیل برای داشتن دستنوشته این شد که: بار ذهنی شما کمتر شده و می توانید رو موارد مهمتر تمرکز کنید.
و اما من برای این حرفم که گفتم: «حتما دستنوشته داشته باشید.» دلایل مهم دیگری هم دارم که در خطوط بعد به اختصار با شما مطرح می کنم:

دلیل دوم: کم شدن استرس
وجود دستنوشته برای سخنران سبب می شود تا بخش مهمی از استرس سخنران که فراموشی مطلب یا فراموشی بخشی از مطلب است؛ کنترل و مدیریت شود.
دلیل سوم: یکپارچگی صحبت
بسیار بسیار خطرناک است که سخنران بعد از گذشت دقایقی از یک مطلب ناگهان بگوید: «راستی! راستی! فلان چیز هم هست!!!».
اگر دستنوشته نباشد، ممکن است در میانه ی صحبت، مطلب کوتاهی از یادمان برود و ما به سراغ مطلب بعدی برویم. با وجود دستنوشته دیگر پراکندگی در صحبتمان اتفاق نمی افتد و صحبتمان یکپارچگی خاص خود را حفظ می کند.
دلیل چهارم: برای رویارویی با اتفاقات برنامه ریزی نشده، آماده ایم
در هنگام سخنرانی، هر اتفاقی می تواند سر صحبت را از دست ما خارج کند و ما را تحت فشار قرار دهد.
اگر هنگام سخنرانی یک دستنوشته داشته باشیم؛ با بروز اتفاقات برنامه ریزی نشده، مثل سوال یکی از حضار در مورد یک صحبت ما، صحبت از دستمان خارج نمی شود. می توانیم با یک نگاه کوچک به دستنوشته مان، با اطمینان خاطر صحبتمان را پیش ببریم.

نبایدها در استفاده از دستنوشته

در هنگام استفاده از دستنوشته باید حواسمان به چند نکته ی کلیدی باشد؛ تا دستنوشته بجای اینکه کمک کارمان باشد به قاتل جانمان تبدیل نشود. این نبایدها متمایزکننده ی ما به عنوان یک سخنران حرفه ای از مابقی سخنرانان هستند.

۱. روخوانی هرگز

یادتان باشد داشتن دستنوشته اصلا به این معنی نیست که شما یک متن را از رو بخوانید! هرگز این کار را نکنید. فقط سخنرانان سیاسی مجازند از این روش استفاده کنند. آن ها باید از رو بخوانند. البته آن هم با روش هایش که خود مفصل است.متنشان از پیش طراحی می شود. چون در یک سخنرانی سیاسی جایگاه جملات بسیار مهم هستند. ترتیب جملات مهم هستند. حتی بعضا باید سخنران سیاسی دقت کند که یک «و» یا یک کلمه جابجا بیان نشود. این موضوع بسیار اهمیت دارد.
اگر سخنرانی سیاسی ندارید، اصلا از رو نخوانید. با این کار خودتان و سخنرانیتان را می کشید.
اگر روخوانی کنید، به مخاطب، حس مصنوعی بودن را القا می کنید. بخش خیلی زیادی از برقراری ارتباط چشمی را از دست می دهید. و باید بگویم که کلا مخاطب را از دست می دهید. سعی کنید چارچوب را بدانید و خودتان باشید.

۲. وابسته نباشید…

ایرادی که به کار بسیاری از سخنرانان وارد است این است که متاسفانه به شدت به دستنوشته ی خود وابسته اند. این وابستگی به شدت خطرناک است. نکند در دامش بیفتید!!
از نشانه های وابستگی می توانم به این موارد اشاره کنم:
۱. مدام نزدیک دستنوشته ی خود قدم می زنید!
۲. برخی حتی مدام دستنوشته ی خود را به دست می گیرند!
۳. چند جمله یک بار (بیش از حد) به دستنوشته ی خود نگاه می کنید!
۴. بدون دستنوشته (یا با گم شدن آن) کارتان مختل می شود!
۵. وقتی از دستنوشته تان دور می شوید، استرس می گیرید!

۳. ریتمتان بهم نخورد

خیلی مواظب باشید که دستنوشته تان ریتمتان را بهم نزند. ریتم صحبتتان، ریتم ارتباط چشمیتان، ریتم راه رفتنتان و… . هیچکدام از این ها نباید تحت تاثیر قرار بگیرند.
اگر در صحنه حرکت می کنید تا قبل از تمام شدن جمله یا توضیحاتتان در مورد مبحث فعلی به سمت دستنوشته ی خود بروید؛ تا قبل از اینکه صحبتتان تمام شود، نگاهتان به مبحث بعدی تان افتاده باشد.
برای نگاه کردن به دستنوشته، باید حواستان باشد که ریتم ارتباط چشمی تان با مخاطب بهم نخورد. سرعتش بیشتر یا کمتر نشود. ریتم نگاهتان را به نحوی با لحظه ی تمام شدن صحبتتان در مورد موضوع فعلی هماهنگ کنید که نخواهید یکدفعه ارتباط چشمی خود را قطع کنید و به دستنوشته ی خود نگاه کنید. (در اصل مخاطبتان هیچگاه نباید متوجه نگاه شما به دستنوشته تان بشود.)

۴. نگاهتان لو نرود

در اولین مورد از نبایدها بیان کردیم که هرگز از روی دستنوشته تان روخوانی نکنید. هدف از دستنوشته را که در ابتدای مقاله در موردش صحبت کردیم را فراموش نکنید.
استفاده از دستنوشته، به این صورت است که ما گاهی به دستنوشته نگاهی می اندازیم. در این میان باید حواستان باشد که به نحوی حرفه ای به دستنوشته تان نگاه کنید که حضار متوجه آن نشوند.
شاید بگویید خب متوجه شوند! اتفاقی نمی افتد!!
این نکته ی مهم از نکاتی است که متمایزکننده ی یک سخنران حرفه ای از سخنرانان معمولی است.

چطور دستنوشته آماده کنیم؟

ابتدا دو روش متداول را به شما معرفی می کنم و سپس روشی برتر را معرفی می کنم.
قبل از معرفی روش ها این نکته ی مهم را یادآور می شوم که هر روش مزایا و معایبی دارد. باید دید که کدام بر دیگری غلبه دارد.
روش شماره یک:
شما می توانید تمام مطالبتان را روی کاغذ بنویسید و به عنوان دستنوشته همراه خود داشته باشید. مثل تصویر زیر:

این روش معایبی دارد که حین سخنرانی به ما ضربه های بدی می زنند. در این روش وقتی می خواهیم به دستنوشته نگاه کنیم تا مطلب بعدیمان را پیدا کنیم، به احتمال بسیار زیاد ممکن است چشم ما بین خطوط گم شود. در نتیجه نگاهمان لو می رود. ممکن است ریتم نگاهمان، حرکتمان و کلاممان بهم بخورد. و همه ی نبایدهایی که در استفاده از دستنوشته وجود دارد، اتفاق بیفتند و این فاجعه است.
تنها مزیتی که این روش می تواند داشته باشد، این است که همه ی مطالبتان روی کاغذ همراهتان است که البته من این مزیت را هم یک مزیت منفی می دانم. چرا که موجب اعتماد به نفس کاذب ما می شود.
کسی که از این روش استفاده می کند، احتمالا:

  • تمرین کافی برای سخنرانی اش نداشته است.
  • تسلط کافی روی محتوایش ندارد.
  • در آن زمینه تخصص ندارد.
  • به خودش اعتماد ندارد.

و اما روش شماره ۲:
برخی می آیند روش بالا را کمی اصلاح می کنند و به شکل زیر دستنوشته آماده می کنند:

خب این روش از روش قبلی خیلی بهتر شد. فقط سرفصل های صحبت در دستنوشته قرار دارد. اما خب همین می تواند نقطه ی ضعف باشد. چرا که در میان سخنرانی ممکن است محتوای یک سرفصل از یادتان برود یا داستان یا مثالی که می خواسته اید در مورد آن موضوع بزنید، فراموشتان شود.
هنوز یک ایراد هم از روش قبلی با خود به همراه دارد. در این روش هم وقتی می خواهیم به دستنوشته نگاه کنیم تا مطلب بعدیمان را پیدا کنیم، به احتمال بسیار زیاد ممکن است چشم ما بین خطوط گم شود. (نه به شدت روش قبل ولی هنوز هم هست.)

و اما روش برتری که می خواهم از آن سخن بگویم:
شدیدا توصیه می کنم بجای اینکه مطالبتان را به صورت خطی و معمولی بنویسید، آن ها را به شکل مایندمپ درآورید. به این صورت می توانید بهترین دستنوشته را داشته باشید… مانند تصویر زیر:
در مقاله ی « نقشه ذهنی مثل آب خوردن» کامل و جامع در مورد نقشه ی ذهنی یا همان مایندمپ صحبت کردیم.

هدف از داشتن دستنوشته را فراموش نکنید. ما می خواهیم استرسمان کم شود. مطلب را فراموش نکنیم. صحبتمان یکپارچگی خود را حفظ کند. همچنین دستنوشته نباید ما را به خودش وابسته کند و نباید ریتم ما را بهم بزند. پس مایندمپ بهترین گزینه می شود. البته یک مایندمپ درست و اصولی.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *