نقشه ذهنی مثل آبِ خوردن

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

سلام به دوستان و همراهان خوب مجموعه آموزشی فراتر از فردا
در این مقاله می خواهم با شما در مورد مایند مپ یا همان نقشه ذهنی صحبت کنم.

نقشه ذهنی چیست؟

مایندمپ به مدت چندین دهه مورد استفاده قرار گرفته و صدها میلیون نفر از آن استفاده کرده اند. در دهه ۱۹۷۰ میلادی آقای تونی بوزان بررسی و تحقیقاتی روی مغز و اینکه ما چطور فکر می کنیم انجام داد و نتیجه تحقیقاتش این شد که روشی برای یادگیری بهتر اختراع کرد.
آقای تونی بوزان بررسی کرد و متوجه شد که وقتی ما به موضوعی فکر می کنیم ؛ ذهن ما به صورت شاخه شاخه از آن موضوع ، کار خود را شروع کرده و مطالب مرتبط با آن را به یاد ما می آورد. مثلاً وقتی که شما به تابستان امسال فکر کنید ؛ ذهن شما به صورت زیر مطالب را به یادتان می آورد.

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

نقشه ذهنی، نقشه ای است که ذهن ما برای یادگیری و یادآوری مطالب از آن استفاده می کند.

ذهن ما به این صورت فکر می کند. بررسی می کند. تحلیل می کند. یادآوری می کند و… در ادامه دقیق تر هم با آن آشنا می شویم.

چرا باید از نقشه ی ذهنی برای بخاطر سپاری چیزهای مختلف استفاده کنیم؟

تونی بوزان به این فکر کرد که: چرا ما اطلاعات را هنگام وارد کردن به ذهن، همان طور که فکر می کنیم وارد نکنیم؟!

نقشه ذهنی در اصل همان زبان مغز است.

وقتی که ما با نقشه ذهنی به یادگیری می پردازیم دقیقا داریم با زبان خود مغز با او حرف می زنیم. در حقیقت نقشه ذهنی روشی برای شبیه سازی ساختار نرون های عصبی مغز بر روی کاغذ است.

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

به نظرتان ما تا به حال چقدر با مغز ، با زبان خودش صحبت کرده ایم؟
شیوه ی قدیمی یادداشت برداری، منطقی ، تمیز ، مرتب و علمی به نظر می رسد و در حقیقت هیچ کدام این ها نیست. ما وقتی که از روی یادداشت های خطی خود می خواهیم مطلبی را یاد بگیریم ؛ در اصل ، ما مطلب را می خوانیم. بعد در ذهن ما به زبان مغز ترجمه شده و سپس وارد حافظه می شود. خب چرا از اول با زبان خودش با او حرف بزنیم. اینطور بهتر می آموزیم.
به نظر شما کدام روش برای مغز آسان تر است؟

خب، اجازه بدهید صحبت هایم را تا اینجا به صورت نقشه ذهنی برایتان جمع بندی کنم:

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

حالا که فهمیدیم چرا باید از نقشه ذهنی بجای روش های قدیمی استفاده کنیم پس بیاید ببینیم که چگونه می توانیم یک نقشه ذهنی بکشیم:
برای اینکه ما بتوانیم در مبحث مایندمپ (نقشه ذهنی) استاد بشویم طبق نقشه راه زیر ادامه مقاله را پیش می بریم. (می خواهیم در مورد این موارد با هم صحبت کنیم)

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

در کشیدن نقشه ذهنی باید نکات مهمی را رعایت کنیم که الآن طی یک کار عملی این نکات را با هم یاد می گیریم. لطفا همین الآن یک کاغذ و خودکار (یا مداد) برداشته و مراحل زیر را انجام دهید.
در طول مسیر از چراغ های راهنما که برایتان چشمک می زنند استفاده کنید. این ها شما را در رسیدن به نقشه ذهنی اصولی و صحیح راهنمایی می کنند.

این تمرین : خانواده

مرحله اول:

کاغذ خود را به صورت افقی قرار داده و موضوع را در وسط صفحه  بنویسید. می توانید دور موضوع خود کادر یا اشکالی مثل دایره ، لوزی ، ابر و یا طرحی که نشان دهنه موضوع باشد بکشید.

چراغ راهنما ۱: بهتر است به علت داشتن فضای مناسب کاغذ A4 ، از این کاغذ استفاده کنید. (البته بعدها که دستتان در کشیدن مایندمپ راه افتاد برای کشیدن برخی مایندمپ ها شاید به کاغذهای A3 و یا حتی بزرگ تر نیاز داشتید)
چراغ راهنما ۲: کمی که در کشیدن نقشه ذهنی حرفه ای شدید باید به جای نوشتن موضوع از عکسی که نشان دهنده موضوع باشد استفاده کنید.

مرحله دوم:

چند شاخه از موضوع خود به سمت بیرون بکشید. به این شاخه ها ، شاخه های اصلی می گوییم. سپس روی هر شاخه ، هر مطلبی را که فوراً در ارتباط با خانواده (موضوع این تمرین) به ذهنتان می آید به صورت کلمات کلیدی بنویسید. کلمات کلیدی، کلماتی هستند که یک یا چند جمله و در بعضی موارد یک خاطره یا واقعه را به یاد ما می آورند.

چراغ راهنما۱: ترتیب شاخه هایتان می تواند به صورت ساعتگرد (در جهت عقربه های ساعت) و یا برعکس باشد. بالاخره باید دارای ترتیب باشد.
چراغ راهنما ۲: تعداد شاخه هایتان با توجه به حجم مطالبتان نباید نهایتا بیشتر از ۶ شاخه بشود. چون شلوغ می شود و کار ذهن را بجای آسانتر کردن، دشوار می کند.
چراغ راهنما ۳: شاخه هایتان باید منحنی باشند. چون ذهن ما طبیعی است. خطوط منحنی ذهن را بیشتر جذب می کنند.
چراغ راهنما ۴: سعی کنید تقارن را در صفحه ی خود برقرار کنید. یعنی اگر ۴ شاخه دارید ، ۲ شاخه را سمت راست موضوع و ۲ شاخه را هم در سمت چپ موضوع بکشید. یادتان باشد که ذهن ما از تقارن خیلی خوشش می‌آید.
چراغ راهنما ۵: به زبان خودتان بنویسید. اصلاً لازم نیست حتما به صورت کتابی و رسمی بنویسید. یعنی به جای کلمه “نان” می توانید از کلمه “نون” استفاده کنید.

مرحله سوم(آخرین مرحله):

می توانید از نوک شاخه های اصلی، شاخه هایی را خارج کرده و روی آن ها مطالبی را که به شاخه اصلی مربوط است یادداشت کنیم. به این شاخه های جدید، شاخه های فرعی می گوییم.
این مرحله تا جایی که مطلب و همچنین فضایی برای نوشتن دارید می تواند تکرار شود.

چراغ راهنما ۱: شاخه ها هرگز نباید همدیگر را قطع کنند.
چراغ راهنما ۲: شاخه ها حتما باید زیر کلمات باشند. این کار به کلمات ، تاکید می دهد.

تمام شد. حالا شما خالق یک نقشه ذهنی هستید. اگر مراحل بالا را درست انجام داده باشید، مایندمپی تقریبا مثل مایندمپ من خواهید داشت:

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

البته به یاد داشته باشید که نقشه ذهنی شما قطعا با من تفاوت دارد. کاملا طبیعی است. دلیل آن هم واضح است. چون مغز شما که مغز من نیست. به تعداد انسان های روی کره زمین، می توانید نقشه های ذهنی متفاوت در مورد یک موضوع پیدا کنید.
نکته ای که جالب است بدانید در سمینارها و کلاس های آموزشی که خود من به عنوان آموزش گیرنده شرکت می کنم کسانی که می بینند من مطالب را به صورت مایندمپ نکته برداری می کنم می خواهند از مایندمپ‌های من عکس بگیرند و برای دوره مطالب می کنند از آن استفاده کنند.
به نظرتان اصلا نقشه ذهنی من به درد آن ها می خورد؟! معلوم است که نه. اگر نقشه ذهنی من اصولی باشد هرگز به درد آن ها نخواهد خورد. چون نقشه ذهنی من زاییده ذهن من است نه آن ها.

خب حالا مروری کوچک در مورد اصول مایندمپ در یک نگاه داشته باشیم (یکی از خوبی های نقشه ذهنی این است که همه چیز در یک نگاه مشخص و واضح است):

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

نکاتی تکمیلی در مورد نقشه ذهنی

این بخش از کار دقیقا بخش حساس و مورد علاقه نیمه ی سمت راست مغز ماست.
مغز ما دو نیمکره دارد که هر کدام کار مخصوص به خود را انجام می دهد.
وقتی که ما به صورت خطی می نویسیم فقط نیمکره چپ مغز فعالیت می کند؛ اما وقتی با ابزار قدرتمندی به نام مایندمپ کار می کنیم، هر دو نیمکره مغز با هم شروع به فعالیت می کنند و در نتیجه اثری خارق العاده به دست می آید.

در این بخش از مقاله با استفاده از عناصر گرافیکی می خواهیم نیمکره راست را نیز وارد کار کنیم:

۱ ـ رنگ ها

رنگ ها پدیده هایی هستند که تاثیرات گوناگونی را بر روی احساسات و روان انسان می گذارند.
یادداشت برداری به صورت تک رنگ، حالت یکنواختی دارد و برای ذهن خسته کننده است. وقتی ذهن خسته شود چه می شود؟ خاموش می شود. از کار می افتد و به خواب می رود.
رنگ ها، ابزاری برای تفکر هستند. رنگ ها به شما اجازه می دهند برجسته کنید ، تفکیک کنید ، مرتب کنید و به یاد آورید. رنگ ها همچنین سلول های بیشتری از مغز را تحریک می کنند.

پس از رنگ ها در سراسر نقشه ذهنی تان استفاده کنید.
شما می توانید از رنگ ها برای متمایز کردن شاخه ها ، تاکید بر مطلبی خاص و یا هر کاربرد دیگری که بتواند مفید باشد استفاده کنید.

۲ ـ تصاویر

چقدر عالی می شود اگر بتوانید از تصاویر در نقشه ذهنی خود استفاده کنید.

” یک تصویر ارزش هزاران کلمه را دارد. “

حتما سعی کنید تا می توانید کلمات کلیدی را نقاشی و طراحی کنید تا اینکه بنویسید.
تصاویر جذاب و منحصر به فرد اند و در یادآوری سریع بسیار موثرتر از کلمات اند. یک تصویر می تواند اطلاعات بسیار زیادی را در مدت زمان بسیار کمی به ما منتقل کند.

۳ ـ نمادها

نمادها، نشانه هایی کاملا شخصی اند و به مرور زمان پیدایشان می کنید. از نمادها به جای کلمات استفاده می کنیم. مثلا من به جای نوشتن کلمه “ممنوع” یک “تابلوی ورود ممنوع” می کشم.
توجه: بعضی از نمادها حتی ممکن است از نظر عقلانی هیچ ربطی به موضوع نداشته باشند ؛ ولی همین که برای شما معنی بدهند و شما را یاد موضوع بیندازند کافی است.

یادتان باشد نقشه ذهنی ، مهم تر از هر چیز نموداری از تفکرات خود شماست.

۴ ـ فلش های متصل کننده

وقتی با نقشه‌های ذهنی کار می کنید ممکن است در مواردی، شاخه هایی را در بخش های مختلف پیدا می کنید که احساس می کنید به هم ربط دارند. در این موارد هم دست شما باز است. می توانید از فلش های جهت دار برای انجام این کار استفاده کنید.

خب در یک نگاه ببینیم در قسمتی که پشت سر گذاشتیم چه گفتیم:

نقشه ذهنی مثل آب خوردن

ابزارهای رسم نقشه ذهنی

دو راه برای رسم مایند مپ وجود دارد:

  1. رسم با کاغذ و قلم
  2. رسم توسط نرم افزار

هر کدام از دو روش ، ویژگی ها و کارایی های خاص خودشان را دارند و نمی توان گفت که یکی بر دیگری برتری دارد.

رسم با کاغذ و قلم :

خب کاغذ و قلم تقریبا همه جا وجود دارد و شما می توانید از آن ها در هر موقعیتی استفاده کنید ولی احتمالا تلفن همراه یا رایانه تان را همیشه در کنارتان نداشته باشید.
اگر از این روش استفاده می کنید سعی کنید ابزارتان همیشه قبل از شروع کار در کنارتان باشد.
ابزارتان در این روش به این صورت است:

  1. تعدادی کاغذ حداقل A4
  2. خودکارهای رنگی یا بسته مداد رنگی هایتان
  3. پاک کن یا غلط گیر

برای مثال ، من برای کشیدن یک نقشه ذهنی تخته شاسی و بسته ۱۲تایی خودکارهای رنگی و یک خودکار آبی معمولی بعلاوه غلط گیر و مداد نوکی ام را کنار خودم دارم.

رسم توسط نرم افزار

ویژگی برجسته ای که در استفاده از این روش وجود دارد ، این است که اگر مدت ها بعد از کشیدن مایند مپ به مطلب جدیدی برخوردید که خواستید آن را هم اضافه کنید ؛ به علت وجود فضای نامحدودی که در نرم افزار در اختیار دارید به مشکلی بر نخواهید خورد.
در اینجا تعدادی از نرم افزارهای رسم مایند مپ را به شما معرفی می کنم که شما می توانید با سرچ نام آن ها در اینترنت آن ها را تهیه کنید:

  1. نرم افزار imindmap که توسط خود گروه تحقیقاتی بوزان (مخترع نقشه ذهنی) ساخته شده است.
  2. xmind
  3. mind mapper
  4. freemind

و در قسمت آخر مقاله می رسیم به این که حالا چه جاهایی می شود از نقشه ذهنی استفاده کرد؟

چه جاهایی از نقشه ذهنی استفاده کنیم؟

نقشه ذهنی در تمام مراحل زندگی قابل استفاده و مفید است.
از کاربردهای زیبا و حیرت انگیز نقشه ذهنی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱ ـ نکته برداری

نقشه ذهنی، ابزار فوق العاده ای برای کمک به نکته برداری است. در حالت عادی ممکن است اهمیت نکته برداری و یادداشت برداری را نادیده بگیریم ؛ امّا باید توجه داشت که نکته برداری بسیار مهم است. هنگام درس خواندن یا کار کردن یا حتی خود زندگی کردن همه چیز وابسته به نکته برداری است. نکته برداری بسیار مهم است. حال اگر ابزاری داشته باشیم که با روشی بسیار کارآمد برای ذهن نکته برداری را انجام دهیم؛ ابزاری که در اصل فرآیند فکر کردن غیر خطی مغز را شبیه سازی می کند؛ به بهبودی کارایی ما کمک زیادی خواهد کرد.

۲ ـ انجام سخنرانی

در وقت های مشاوره کلاس هایم سخنران هایی که به من مراجعه می کنند ، مشکل بزرگی که از آن صحبت می کنند ؛ فراموش کردن مطلب ، هنگام سخنرانی است. در صورتی که الآن شما می دانید که اگر سخنرانی شان را مایندمپ کنند، هرگز دچار چنین فاجعه ای نمی شوند. در این مقاله، فقط برای مثال نمونه ای از نقشه ذهنی یک سخنرانی که در مورد مدیریت ترس از سخنرانی است را در زیر آورده ام و به صورت مفصل در مورد این موضوع در مقاله ای دیگر صحبت خواهیم کرد.

نمونه نقشه ذهنی یک سخنرانی

شما الآن می دانید که فقط باید کلمات کلیدی روی شاخه ها بیایند. این دستنوشته به نحوی نوشته شده که شما هم متوجهش بشوید.

۳ ـ ارائه مطلب

در ارائه مطلب به هر صورت ، از کنفرانس های کلاسی تا سطوح بالاتر اگر از نقشه ذهنی استفاده کنیم تاثیر شگفت انگیز آن را درک می کنیم.

۴ ـ نوشتن

منظور من ، هرگونه نوشتن است. نوشتن کتاب ، مقاله ، نامه ، سناریو و …

۵ ـ مطالعه کتاب
۶ ـ درس خواندن

بعضی از دانش آموزان و دانشجویان هستند که به من می گویند :«استاد، مایندمپ خیلی خوبه ولی توی ریاضی که دیگه نمیشه!! یا توی فلان درس که دیگه نمیشه!!» و من با تعجب به آن ها نگاه می کنم و می گویم چرا عزیزم. کاربرد دارد.
در تمامی درس ها می توانید از این ابزار جادویی استفاده کنید.
انشا ، تاریخ ، ریاضی ، علوم ، زبان انگلیسی و هر درسی که فکرش را بکنید.

۷ ـ برنامه ریزی روزانه

و سخن آخر :

” سعی کنید کم کم به سبک شخصی خودتان در رسم نقشه ذهنی
دست پیدا کنید. در رسم شاخه ها ، نمادها و … “

من سعی کردم این مقاله را بسیار بسیار ساده به قلم آورم تا هر کسی با هر سن و جایگاهی بتواند از آن استفاده کند. هر سوالی در مورد مایندمپ دارید، خوشحال می شم در قسمت کامنت ها مطرح کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *